ประเภทบุคคล

เอี่ยม ศรีพนมวรรณ์
"มิตรแท้ที่เขาขลุง"

โดย ชฎินลดา เวชกุล คณะทำงานส่วนกลาง

จากเด็กเลี้ยงวัว ที่ได้สัมผัสหลักธรรม เข้าใจธรรมชาติ พร้อมศึกษาเพิ่มเติมทั้งในและนอกสถาบันการศึกษา นำมาปรับใช้ในพื้นที่ทำกินของตนเอง ปลูกพืชสมุนไพรและไม้น้อยใหญ่กว่า 1,000 ชนิด ใช้แนวคิดป่า 4 ระดับ ลดการใช้สารเคมี หันมาใช้พืชสมุนไพรทดแทน และเกิดเทคโนโลยีใหม่ๆ จากการทดลองต่างๆ มาถ่ายทอดให้ชาวบ้านในชุมชนและผู้สนใจได้นำไปใช้

สิ่งแรกที่ผู้เยี่ยมชมบ้านนายเอี่ยม ศรีพนมวรรณ์ แห่งบ้านห้วยยางเหนือ ตำบลเขาขลุง อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี จะได้เห็นคือ ถุงเชื้อเห็ดฟางกองโตที่ใช้แล้ว ซื้อต่อมาในราคาถุงละ 10 สตางค์ ราคาแสนถูกขนาดนี้ก็เพราะเป็นของทิ้งแล้ว พูดง่ายๆ ว่าหมดเชื้อ

แต่พ่อเอี่ยมไม่คิดแบบนั้น แค่แกะถุงเอาเชื้อมารวมกันแล้วอัดเป็นแท่งสี่เหลี่ยมวางต่อๆ กันเป็นแถวยาว ระยะห่างพอประมาณ ใช้ไม้ไผ่ทำโครง คลุมด้วยพลาสติก แล้วใช้ฟางคลุมทับอีกที ไม่นานก็จะได้เห็ดฟางที่ยังคงตกค้าง เก็บได้หลายครั้ง พอหมดเชื้อก็นำไปผสมกับดินดานในไร่อ้อย กลายเป็นดินดี

เทคนิคเล็กๆ ที่ได้จากความซนของสุนัขตัวหนึ่งที่ไปคุ้ยเขี่ยพลาสติกจนเป็นรู ให้อากาศและแสงรอดเข้าไปรำไรๆ ผลผลิตจะได้ดีและเร็วขึ้น

กลายเป็นแนวคิด...10 สตางค์ ก็เพาะเห็ดฟางได้

 

กล้วยชี้ฟ้า

รู้จักแต่กล้วยน้ำว้า กล้วยหอม กล้วยตานี แถมด้วยกล้วยไข่ แต่กล้วยชี้ฟ้ามีแต่คนส่ายหน้า ไม่เคยได้ยิน ไม่เคยห็น เอาเป็นว่าสารพัดกล้วยที่เอ่ยมา ถ้าออกลูกแล้วก็จบกัน แตกใหม่ดีที่สุดก็แค่หน่อสองหน่อ แต่ของพ่อเอี่ยมเขามีทีเด็ด ใช้มีด (เท่านั้น) ตัดต้นให้เหลือแต่ตอ แล้วขุดให้ติดราก พลิกกลับเอารากชี้ฟ้าเอาหน้าทิ่มดิน แตกใหม่สี่ถึงห้าหน่อเป็นอย่างน้อย!

ปลูกข้าวได้อะไร

ที่อื่นปลูกข้าวก็ได้ข้าว...ไม่แปลก ที่นี่ปลูกข้าวได้กบและปลาดุก
อยากได้แบบพ่อเขาก็ลองทำดู ง่ายๆ แค่มียางรถยนต์ที่ไม่ใช้แล้วขนาดใดก็ได้ นำมาวางแนวนอน ปูด้วยพลาสติก นำดินมาลงแล้วก็ปลูกข้าวตามวิธีปกติ

ล้อแรกเป็นที่เลี้ยงกบ นอกจากไม่เปลืองเนื้อที่ยังช่วยกินแมลงอีกด้วย มีอาหารเสริมคือ หอยทาก ที่ล่อด้วยใบมะละกอ ล้อที่สองเลี้ยงปลาดุก มีอาหารหลักเป็นอาหารเม็ด แต่ที่อร่อยสุดคือตัวเสี้ยนดินที่ได้จากการนำมะพร้าวไปวางไว้ในโรงเห็ดฟาง กินกันเป็นทอดๆ ประหยัดดีทีเดียว

เคล็ดลับของการเรียนรู้

ด้วยแนวคิดหลักความพอเพียง ที่ไม่ทำร้ายธรรมชาติ รักผืนดิน รักต้นไม้ แม้ต้นไม้จะไม่มีจิตวิญญาณเหมือนมนุษย์ แต่ยามที่ท้อแท้และสิ้นหวัง ร่มเงาและความชุ่มชื้นของต้นไม้ทำให้เบิกบานเหมือนมีธรรมะอยู่ในหัวใจ ยามร้อนต้นไม้ก็ให้ความร่มเย็น นับได้ว่าต้นไม้นั้นเสมือนกัลยาณมิตรของมนุษย์มาโดยตลอด

ตัวอย่างเทคโนโลยีเล็กๆ น้อยๆ ของพ่อเอี่ยม ยังไม่หมด ยังมีการเลี้ยงตัวบึ้ง ความลับของต้นบุก วิธีปลูกมะกรูดให้ลูกดก ต้นพริกล้มลุก ผักหวานป่าปลูกได้...ง่ายจัง และอีกสารพัดวิธีที่พร้อมจะถ่ายทอดให้กับผู้ที่สนใจโดยไม่ปิดบัง

เคล็ดลับบางอย่างได้มาจากการเรียนรู้ บางอย่างก็ค้นพบด้วยตนเอง แต่ทุกอย่างเกิดจากความไม่อยู่นิ่ง

"การปลูกอ้อยของผม ใน 1 ไร่ จะมี 3 สายพันธุ์ เพื่อจะได้รู้ว่าสายพันธุ์ไหนที่ดีและทนกับสภาพดินของบ้านเรา" เกษตกรนักทดลองบอก

การศึกษาเรื่องพืชสมุนไพรให้ถ่องแท้จนนำมาใช้ประโยชน์ได้จริง จึงไม่ใช่เรื่องยาก

เริ่มต้นจากการแบ่งพื้นที่ส่วนหนึ่งเพื่อปลูกพืชสมุนไพรประมาณ 200 ชนิด 5 ปี ผ่านไป สังเกตได้ว่า ต้นไม้ในพื้นที่สวนสมุนไพรแบ่งเป็น 4 ระดับอย่างเห็นได้ชัด คือ

ไม้ระดับบน เป็นไม้ใหญ่กว่า 30 ชนิด เช่น สะเดา มะหาด ขี้เหล็ก คูน กระพี้เขาควาย ฯลฯ พันธุ์ไม้เหล่านี้ได้มาจากกรมป่าไม้บ้าง ขอจากคันไร่ปลายนาของเพื่อนบ้านบ้าง หาซื้อมาบ้าง และมีคนมาแลกเปลี่ยนกับสมุนไพรที่บ้านบ้าง ประโยชน์คือ ให้ความชุ่มชื้น เป็นร่มเงา บังลมและให้ความสมบูรณ์และปรับสมดุลทางธรรมชาติ

ไม้ระดับกลาง เป็นไม้ที่มีความสูงรองลงมา สามารถอยู่อาศัยในร่มเงาของไม้ใหญ่ได้ เช่น ผักหวานป่า ชำมะเลียง มะกอกป่า จันทน์ ส้มเสี้ยว มันปู ฯลฯ ประโยชน์คือ เป็นพืชผักกินยอด ดอก ใบ เป็นที่อาศัยของนกและสัตว์ เช่น บึ้ง อึ่ง แย้

ไม้ระดับรอง เป็นไม้ล้มลุก ไม้เถาที่ไม่สูงมาก เช่น ดอกกระเจียว ดอกดิน ดอกเทพธิดาขาว เปราะป่า สามสิบไพล ขมิ้นชัน ฯลฯ ประโยชน์คือ เป็นพืชผักรับประทาน

ไม้ระดับล่าง เป็นไม้ที่มีหัวใต้ดินและไม้เถา เช่น กลอย หนอนตายหยาก บุก มันสีม่วง มันมือเสือ ขจร ชะเอม ผักอีนูน เถาคันแดง เห็ด ฯลฯ ประโยชน์คือ เป็นพืชผักที่ปลอดสารพิษ สารเคมี

ปัจจุบันในสวนสมุนไพรของพ่อเอี่ยม มีพรรณไม้กว่า 1,000 ชนิด

"ผมสอนทุกอย่าง สอนทำเห็ด สอนสมุนไพร สอนความรู้เด็กทุกอย่าง สอนฟรีทั้งหมด เราไม่มีค่าตอบแทน แต่บางคนคิดว่าเรามีค่าตอบแทน เราทำฟรีทั้งหมด ทำเพราะมีความสุขในการถ่ายทอดให้กับเยาวชน ให้เขามีภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ปู่ยาตายายสอนเรามา"

ทุกวันนี้ แม้พ่อเอี่ยมจะเป็นวิทยากรให้ความรู้กับผู้สนใจทั่วไป แต่พ่อเอี่ยมก็ไม่ได้หยุดที่จะเรียนรู้เพิ่มเติม ยังคงทำการทดลองปลูกต้นไม้พันธุ์ต่างๆ ค้นหาวิธีการใหม่ๆ ในการดูแล ขยายพันธุ์ ฯลฯ จนมีคนทักขึ้นมาว่า

เคยเห็นแต่คนปลูกสวนในป่า แต่เพิ่งเคยเห็นที่นี่เป็นที่แรกที่ "ปลูกป่าในสวน"

ชื่อ : นายเอี่ยม ศรีพนมวรรณ์
ที่อยู่ : 82 หมู่ 17 บ้านห้วยยางเหนือ ต.เขาขลุง อ.บ้านโป่ง จ.ราชบุรี 70110
โทร. 089 806 5282
อายุ : 46 ปี
การศึกษา : ปริญญาวิทยาศาสตรบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาวิชาเกษตรศาสตร์
มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง
ระยะเวลาทำงานด้านอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม : 11 ปี (2541-ปัจจุบัน)

การทำงาน :

  • พัฒนาและฟื้นฟูสภาพดินเพื่อเพิ่มผลผลิต ด้วยหญ้าแฝก ปุ๋ยหมัก และปุ๋ยน้ำชีวภาพ
  • ปรับปรุงที่ดินเพื่อปลูกพืชสมุนไพรกว่า 1,000 ชนิด ศึกษาเรียนรู้ถึงคุณประโยชน์และนำมาใช้ เช่น รักษาโรค ป้องกัน และกำจัดศัตรูพืช เป็นต้น
  • ศึกษาวัฒนธรรมเกษตรพื้นบ้านและเรียนรู้เรื่องป่า 4 ระดับ เพื่อการพึ่งพาตนเอง

ผลสำเร็จ :

  • แหล่งเรียนรู้เรื่อง "การพัฒนาที่ดินและเกษตรชีวภาพ"
  • แหล่งเรียนรู้เรื่อง "พืชสมุนไพร"
  • แหล่งเรียนรู้เรื่อง "เศรษฐกิจพอเพียง"

กลับหน้า ประจำปี 2552