ประเภทกลุ่มเยาวชน

กลุ่มเยาวชนรักษ์ป่าบาลา โรงเรียนเทพประทาน (บ้านเจ๊ะเด็ง)
ส่วนหนึ่งของความยิ่งใหญ่
โดย สุรัชชญา เวทมาหะ ครูโรงเรียนเทพประทาน (บ้านเจ๊ะเด็ง)

ป่าฮาลา-บาลา จัดเป็นผืนป่าที่มีความอุดมสมบูรณ์ และมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่เหลืออยู่ในภาคใต้ของประเทศไทย มีระบบนิเวศน์สลับซับซ้อนที่น่าศึกษา มีความหลากหลายทางชีวภาพสมควรแก่การอนุรักษ์ และการใช้ประโยชน์อย่างถูกต้องและยั่งยืนตลอดไป

โรงเรียนเทพประทาน (บ้านเจ๊ะเด็ง) เข้ามามีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ป่าแห่งนี้เมื่อปี 2543 จากการดำเนินกิจกรรมค่ายวิทยาศาสตร์ ซึ่งเป็นการดำเนินงานของศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ ที่เข้ามาส่งเสริมกิจกรรมด้านวิทยาศาสตร์ เพื่อการอนุรักษ์ร่วมกับโครงการสำรวจและรวบรวมพันธุ์ไม้ดอกไม้ประดับป่า ภาคใต้

โรงเรียนที่ได้เข้ามาร่วมในครั้งนั้นก็มี โรงเรียนเทพประทานไทยยืนยง ที่อยู่ในพื้นที่เดียวกัน กับโรงเรียนในสังกัดตำรวจตระเวนชายแดน กิจกรรมเหล่านี้เป็นสิ่งแปลกใหม่สำหรับนักเรียน ได้เจอะเจอเพื่อนใหม่ต่างถิ่น นับว่าเป็นครั้งแรกของเด็กๆ ที่ได้อยู่ร่วมและทำกิจกรรมร่วมกับบุคคลนอกพื้นที่ โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนนั้นมาจากหลายๆ อำเภอในจังหวัดนราธิวาส เช่น โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านลีนานนท์ อ.สุคิริน โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านไอร์บือแต อ.จะแนะ โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านละโอ โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านตืองอ อ.ศรีสาคร และโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนการท่าอากาศยานฯ อ.รือเสาะ

โรงเรียนเทพประทานบ้านเจ๊ะเด็ง เข้าไปมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ครั้งนี้ด้วย นักเรียนที่นี่เป็นลูกหลานของชาวบ้านในพื้นที่ป่าบาลา (ในพื้นที่จังหวัดนราธิวาส) เกือบทั้งหมด โรงเรียนได้ร่วมดำเนินกิจกรรมกับทางโครงการสำรวจและรวบรวมพันธุ์ไม้ดอกไม้ประดับป่า ภาคใต้ และโรงเรียนสังกัดตำรวจตระเวนชายแดนเรื่อยมา ซึ่งมีกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์ทรัพยากรมากมาย โดยการใช้ความรู้และกระบวนการคิดแบบวิทยาศาสตร์ให้เด็กๆ ได้คิดเอง ทำเอง แก้ปัญหาเอง และการมีส่วนร่วมกับเพื่อนทั้งในโรงเรียนและเพื่อนต่างโรงเรียน

โรงเรียนเทพประทานบ้านเจ๊ะเด็ง เป็นโรงเรียนที่อยู่ติดพื้นที่ป่าบาลามากที่สุด จึงเป็นโรงเรียนต้นแบบในการดำเนินกิจกรรมด้านการอนุรักษ์ผืนป่า กิจกรรมการอนุรักษ์ไม่ได้หยุดนิ่งไว้เท่านี้ แต่ยังขยายไปยังโรงเรียนอื่นๆ ที่เล็งเห็นความสำคัญของผืนป่าบาลาแห่งนี้เช่นเดียวกัน จากการรวมกลุ่มกันหลาย ๆ โรงเรียน ทำให้มีแนวคิดที่จะดำเนินกิจกรรมการอนุรักษ์ดังกล่าว รวมเป็นเครือข่ายขึ้นเพื่อทำงานเป็นทีม จนก่อเกิดเป็นเครือข่าย "รักษ์ป่าบาลา" ขึ้นมา โดยการรวมตัวของหน่วยงานในพื้นที่ และโรงเรียนต่างๆ ดังนี้

      1. หน่วยงานของกรมป่าไม้ (ปัจจุบันกรมอุทยาน สัตว์ป่า และพันธุ์พืช)
      2. ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค)
      3. โรงเรียน สพฐ.ในพื้นที่ป่าบาลา
      4. โรงเรียน ตชด.ในพื้นที่จังหวัดนราธิวาส (สังกัด กองกำกับการตำรวจตระเวนชายแดนที่ 44)

มีการใช้กระบวนการวิทยาศาสตร์และพฤกษศาสตร์ มาประยุกต์กับการเรียนการสอนของแต่ละโรงเรียน และการทำงานของแต่ละหน่วยงานที่เข้าร่วม นำความรู้เกี่ยวกับพันธุ์ไม้ และความสำคัญของทรัพยากรป่าไม้เผยแพร่สู่ เยาวชนเครือข่าย "รักษ์ป่าบาลา" ปัจจุบันมีโรงเรียนในเครือข่าย "รักษ์ป่าบาลา" ทั้งหมด 18 โรงเรียน

สมาชิกในเครือข่ายมีส่วนร่วมในการอบรมเยาวชนรอบพื้นที่ป่าบาลา ได้รับการสนับสนุนวิทยากรบางส่วน และงบประมาณจากศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้เยาวชน เกิดจิตสำนึกหวงแหนผืนป่าฮาลา-บาลา ที่มีความอุดมสมบูรณ์ และรู้จักการใช้ประโยชน์ร่วมกันอย่างถูกวิธี จากกิจกรรมดังกล่าว โรงเรียนเทพประทาน (บ้านเจ๊ะเด็ง) ได้ขยายผลโดยการจัดตั้งกลุ่มเยาวชนรักษ์ป่าบาลา โดยจัดกิจกรรม ดังนี้

1. กิจกรรมการเกษตรพอเพียงเพื่อการอนุรักษ์ มีกิจกรรมย่อย ได้แก่

      1.1 การเลี้ยงเป็ดจากอาหารธรรมชาติ เน้นการลดต้นทุนโดยเยาวชนจะนำวัตถุดิบที่เหลือใช้ในครัวเรือน และโรงเรียนมาเป็นอาหาร ตลอดจนใช้ทรัพยากรในท้องถิ่นมาเป็นอาหารเสริม เช่น ต้นสาคู กากมะพร้าว
      1.2 การปลูกผักปลอดสารพิษ เน้นการใช้ปุ๋ยหมักชีวภาพจากพืช ปุ๋ยคอกจากมูลสัตว์ เพื่อหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี อันจะก่อให้เกิดผลกระทบต่อผู้บริโภค
      1.3 กลุ่มเลี้ยงปลาน้ำจืด เน้นการใช้มูลเป็ด และเศษวัชพืช เป็นอาหารเสริม เพื่อเป็นการลดต้นทุนการผลิต

กิจกรรมเหล่านี้ได้รับความร่วมมือจากหน่วยปฏิบัติการวิจัยร่วมทางธรรมชาติวิทยาป่าพรุและป่าดิบชื้นฮาลา-บาลา เป็นผู้ถ่ายทอดความรู้ให้กับนักเรียน

2. กิจกรรมการอนุรักษ์เพื่อการท่องเที่ยว มีกิจกรรมย่อย ได้แก่

      2.1 ดิเกฮูลู เป็นกิจกรรมการแสดงทางวัฒนธรรมของท้องถิ่น ที่ได้รับการถ่ายทอดจากครูเพลงในชุมชน ปัจจุบันได้นำบทเพลงเกี่ยวกับการอนุรักษ์เข้าสอดแทรกเพื่อกระตุ้นให้ผู้ชม โดยเฉพาะชาวบ้านที่นิยมชมชอบการแสดงดิเกฮูล ูเกิดทัศนคติที่ดีต่อการร่วมอนุรักษ์ทรัพยากรในท้องถิ่น
      2.2 นาฏศิลป์ เน้นการถ่ายทอดแสดงจากบทเพลงเพื่อธรรมชาติ ผ่านท่าทางการร่ายรำที่สวยงาม ผสมผสานกับการแต่งกายของท้องถิ่น
      2.3 ยุวมัคคุเทศก์ ในปัจจุบันได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานต่างๆ ให้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวเชิงนิเวศที่สำคัญของจังหวัดนราธิวาส กลุ่มยุวมัคคุเทศก์ของกลุ่มรักษ์ป่าบาลา เป็นอีกหนึ่งกลุ่มที่เกิดขึ้นเพื่อรองรับการท่องเที่ยว โดยร่วมถ่ายทอดความรู้เรื่องทรัพยากรป่าไม้และสัตว์ป่า อีกทั้งยังเป็นการฝึกทักษะการแสดงออก และการเรียนรู้ของเยาวชน

กิจกรรมดังกล่าวได้รับการถ่ายทอดความรู้จากวิทยากรโครงการสำรวจและรวบรวมพันธุ์ไม้ดอกไม้ประดับป่าภาคใต้ ในด้านความรู้เกี่ยวพันธ์ไม้ บทเพลงในการขับร้องและรำ

3. กิจกรรมวิทยาศาสตร์เพื่อการอนุรักษ์

กลุ่มเยาวชนรักษ์ป่าบาลา เน้นการสร้างจิตสำนึก และการฝึกทักษะให้กับเยาวชนและชุมชน เกิดความตระหนักและหวงแหน ในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยสร้างสรรค์กิจกรรมผ่านกระบวนการเรียนรู้ที่หลากหลาย ได้แก่ กิจกรรมค่ายวิทยาศาสตร์ โครงงานวิทยาศาสตร์ งานสัปดาห์วิทยาศาสตร์ เพื่อดำเนินกิจกรรมการเรียนรู้เกี่ยวกับการอนุรักษ์ธรรมชาติ เห็นว่าเยาวชนกลุ่มน้อยกลุ่มนี้จะดำเนินกิจกรรมต่างๆ เพื่อเป็นแบบอย่างที่ดีในการถ่ายทอดกระบวนการ ใช้ทรัพยากรในท้องถิ่นอย่างรู้คุณค่าและยั่งยืน เพื่อลดปัญหาสังคม เศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อมที่ประเทศกำลังประสบอยู่

ป่าฮาลา-บาลานั้นกินพื้นที่ครอบคลุม 3 จังหวัดคือ ปัตตานี ยะลา และนราธิวาส กลุ่มเยาวชนรักษ์ป่าบาลาโรงเรียนบ้านเทพประทาน ก็เป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยจรรโลงผืนป่าดิบชื้นนี้ไว้ให้อยู่กับวิถีชีวิตของชาวบ้านที่นต้องพึ่งพาธรรมชาติ

กลับหน้า ประจำปี 2551