ประเภทกลุ่มเยาวชน

กลุ่มเยาวชนเสนางคนิคมสัมพันธ์ (บ้านหนองทับม้า-บ้านนาสะอาด)
"ต้นกล้า" ผู้ขับเคลื่อนงานสิ่งแวดล้อมของชุมชน
โดย มนูญ นาจาน คณะทำงานภูมิภาค-ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
และ วานิชย์ บุตรี ที่ปรึกษากลุ่มเสนางคนิคมสัมพันธ์

กลุ่มเยาวชนเสนางคนิคมสัมพันธ์ (บ้านหนองทับม้า-บ้านนาสะอาด) เป็นเด็กๆ ในหมู่บ้านชาวผู้ไท วัย 8-18 ปี ที่เริ่มต้นมาจาก "ชมรมเด็กรักนก รักป่า" ที่รวมกลุ่มกันเพื่อเดินป่าศึกษาธรรมชาติและดูนกในป่าบ้านหนองทับม้า อำเภอเสนางคนิคม และปรับบทบาทเป็นการทำงานกลุ่ม เพื่อเปิดให้เยาวชนจากบ้านใกล้เคียงเข้ามาร่วม เปิดรูปแบบกิจกรรมด้านการอนุรักษ์ธรรมชาติให้กว้างขึ้น โดยใช้ป่าเป็นห้องเรียนธรรมชาติ ใช้นกและผีเสื้อเป็นสื่อในการเรียนรู้ และมีครูภูมิปัญญามาสอนวิถีของป่า ทำจุลสารเผยแพร่ความรู้เรื่องธรรมชาติ และเป็นสื่อถึงผู้ปกครอง จัดการขยะเพื่อเป็นทุนในการทำกิจกรรมการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม

บ้านหนองทับม้า และบ้านนาสะอาด ตำบลเสนางคนิคม อำเภอเสนางคนิคม จังหวัดอำนาจเจริญ เป็นชุมชนชาวผู้ไท ที่ยังรักษาประเพณีท้องถิ่นไว้ได้ เพราะมีนักกิจกรรมที่ขับเคลื่อนเรื่องงานด้านสิ่งแวดล้อม อย่างเช่น กลุ่มพัฒนาบ้านเฮา แห่งบ้านหนองทับม้า ซึ่งเป็นการรวมตัวของข้าราชการ ครู เกษตรกร ปราชญ์พื้นบ้าน และกลุ่มอาชีพต่างๆ ในพื้นที่

และเพื่อสนับสนุนให้เยาวชนในหมู่บ้านได้มีส่วนร่วมในการทำกิจกรรมด้านสิ่งแวดล้อม อาจารย์วานิชย์ บุตรี หนึ่งในแกนนำกลุ่มพัฒนาบ้านเฮา จึงชักชวนลูกศิษย์ที่เคยสอนในโรงเรียนอนุบาลเสนางคนิคม จำนวน 10 คน มาร่วมกันตั้ง "ชมรมเด็กรักนกรักป่า" ทำกิจกรรมเดินป่าศึกษาธรรมชาติและดูนกในป่าบ้านหนองทับม้า ในปี 2542

นี่คือจุดเริ่มต้นของ "กลุ่มเยาวชนเสนางคนิคมสัมพันธ์" (บ้านหนองทับม้า-บ้านนาสะอาด)

หลังจากทำกิจกรรมได้พักใหญ่ ก็มีเด็กๆ จากบ้านข้างเคียงสนใจเข้ามาขอร่วมกิจกรรมด้วย กลุ่มพัฒนาบ้านเฮา ในฐานะ "พี่เลี้ยง" จึงได้ประสานไปยังกลุ่มเยาวชนบ้านนาสะอาด บ้านโคกกลางเหนือ และบ้านไก่ดำ มาจัดกิจกรรมพัฒนาและองค์ความรู้ให้แก่เยาวชน อย่างเช่น งานเกษตรอินทรีย์ งานพืชผักปลอดสารพิษ งานเครือข่ายเยาวชนต้านยาเสพติด เป็นต้น

ไม่นานนัก ตัวแทนเด็กๆ ในหมู่บ้านต่างๆ ของอำเภอเสนางคนิคม มีโอกาสไปร่วมกิจกรรมค่ายกับกลุ่มเยาวชน 7 จังหวัด ที่วัดธารน้ำไหล ในจังหวัดสุราษฎร์ธานี ประทับใจในแนวคิดและการรวมตัว หลังกลับจากค่าย เด็กๆ หารือกับ "พี่เลี้ยง" และเห็นว่าน่าจะรวมตัวกันเป็นกลุ่ม จึงเกิดเป็น "กลุ่มเยาวชนเสนางคนิคมสัมพันธ์" ซึ่งมาจากการรวมตัวของกลุ่มเยาวชน 8 หมู่บ้าน คือ

1. เยาวชนกลุ่มเด็กรักนกรักป่า (บ้านหนองทับม้า ต.เสนางคนิคม)
2. เยาวชนกลุ่มรักษ์ภูไท (บ้านนาสะอาด ต.เสนางคนิคม)
3. เยาวชนจากตำบลหนองสามสี
4. เยาวชนจากบ้านคึมข่า ต.เสนางคนิคม
5. เยาวชนจากตำบลหนองไฮ
6. เยาวชนจากบ้านนาไร่ใหญ่ ต.เสนางคนิคม
7. เยาวชนกลุ่มกวางน้อยรักป่า (บ้านบก ต.เสนางคนิคม)
8. เยาวชนจากตำบลโพนทอง

การขาดผู้นำเพราะรุ่นพี่ๆ ออกไปเรียนต่อนอกหมู่บ้าน และกิจกรรมที่ไม่สานอย่างต่อเนื่อง ทำให้กลุ่มเยาวชนจากหมู่บ้านค่อยๆ สลายตัวไป ที่ยังเหลือทำกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง ก็คือ ชมรมเด็กรักนกรักป่า บ้านหนองทับมา ซึ่งเปลี่ยนชื่อเป็นกลุ่มเยาวชนรักนกรักป่า ในปัจจุบัน มีสมาชิกจำนวน 60 คน ยังทำกิจกรรมเกี่ยวกับการศึกษาธรรมชาติอยู่จึงทุกวันนี้ และกลุ่มเยาวชนรักษ์ภูไท บ้านนาสะอาด

กลุ่มเยาวชนรักษ์ภูไท ก็มีกำเนิดคล้ายๆ กับกลุ่มเด็กรักนกรักป่า คือได้รับการสนับสนุนจากอาจารย์เจริญ สร้อยเพชร ครูโรงเรียนบ้านนาสะอาด ชักชวนลูกศิษย์ที่เคยสอนจำนวน 3 คน มาช่วยกันตั้งกลุ่มเยาวชน เน้นการทำกิจกรรมเพื่อสืบสานประเพณีผู้ไท และถือว่าเป็นเพียงหมู่บ้านเดียวในอำเภอเสนางคนิคม ที่มีกลุ่มเยาวชนทำกิจกรรมในลักษณะนี้ โดยครั้งแรกรวบรวมสมาชิกได้จำนวน 32 คน ปัจจุบันมีสมาชิก 54 คน และก็ยังมีความต่อเนื่องเรื่องกิจกรรมด้านการสืบสานประเพณีของชาวผู้ไท

กลุ่มเยาวชนทั้งสองกลุ่มนี้ ต่างก็ทำกิจกรรมที่เป็นเอกลักษณ์ของตนในบ้านตัวเอง และยังคงรวมกันเป็น "กลุ่มเยาวชนเสนางคนิคมสัมพันธ์ (บ้านหนองทับม้า-บ้านนาสะอาด)" เน้นจัดกิจกรรมด้านสิ่งแวดล้อมให้แก่รุ่นน้องโดยใช้ป่าเป็นห้องเรียนธรรมชาติ ใช้นกและผีเสื้อเป็นสื่อในการเรียนรู้ และมีครูภูมิปัญญามาสอนเรื่องราวของป่า เช่น การเก็บเห็ด ยาสมุนไพร ทำจุลสารเผยแพร่ความรู้เรื่องธรรมชาติ และให้เด็กๆ เป็นผู้สื่อเรื่องราวเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมถึงผู้ปกครอง จัดการขยะเพื่อเป็นทุนในการทำกิจกรรมของกลุ่ม เป็นต้น ปัจจุบัน กลุ่มเยาวชนเสนางคนิคมสัมพันธ์ (บ้านหนองทับม้า-บ้านนาสะอาด)มีสมาชิกจำนวน 107 คน อายุตั้งแต่ 8-18 ปี

วัตถุประสงค์ในการดำเนินงานของกลุ่มฯ คือการสร้างพื้นที่หรือเวทีแลกเปลี่ยนความรู้ด้านอนุรักษ์ธรรมชาติ การกระตุ้นให้เยาวชนและประชาชนเห็นคุณค่าของธรรมชาติ และร่วมกันอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม รวมทั้งส่งเสริมให้เยาวชนได้ร่วมกันคิดค้นกิจกรรมเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติและพัฒนาท้องถิ่นของตน มีการติดต่อประสานงานเพื่อร่วมทำกิจกรรมกับรุ่นพี่ที่ออกไปเรียนนอกหมู่บ้าน และรุ่นพี่ที่สำเร็จการศึกษาแล้ว ให้กลับมาช่วยเสริมสร้างการเรียนรู้ให้รุ่นน้อง อาทิ

  • การทำค่ายปั้นดินให้เป็นดาว กิจกรรมที่ช่วยสานสายใยเครือข่ายเยาวชนภายในอำเภอเสนางคนิคมและศึกษาภูมิปัญญาในท้องถิ่น
  • กิจกรรมเดินป่าศึกษาธรรมชาติ เยาวชนรุ่นพี่จะพาน้องปั่นจักรยานไปตามป่าธรรมชาติ หรือทุ่งนารอบๆ หมู่บ้านช่วงวันหยุดเสาร์-อาทิตย์ แล้วจัดฐานรียนรู้ต่างๆ เช่น ฐานดูนก ดูผีเสื้อ ดูต้นไม้ รู้จักสมุนไพร เล่นเกมส์ ร้องเพลง และวาดภาพศิลปะ เมื่อเสร็จภารกิจ สมาชิกจะทำการสรุปผลการดำเนินงาน จดบันทึกผลการสำรวจและความรู้ที่ได้ในแต่ละวัน นำไปเผยแพร่ในรายงานสถานการณ์นกและทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่นสู่ประชาชน ประชาสัมพันธ์ผ่านวิทยุชุมชน จัดทำจุลสารข่าว เพื่อเผยแพร่ความรู้ด้านการอนุรักษ์ธรรมชาติ และเป็นสื่อที่จะถึงผู้ปกครอง ประชาชนทั่วไป ปีละ 2 ครั้งๆ ละจำนวน 100 เล่ม และงานเยาวชนสัมพันธ์ (นกน้อยคืนฮัง) เพื่อให้เด็กและเยาวชนรุ่นเก่าและรุ่นใหม่ ได้แลกเปลี่ยนความรู้ และศิษย์เก่าจะช่วยหางบประมาณมาสนับสนุนกิจกรรมของน้องๆ

นอกจากนี้ เด็กๆ ได้ร่วมงานกับสมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย และเป็นเครือข่ายอนุรักษ์นก มาตั้งแต่ปี 2542 ร่วมกิจกรรมนับนกโลกในเดือนตุลาคม (World Bird Count) และได้ประยุกต์จัดกิจกรรมการแข่งขันดูนกในชุมชน เพื่อสร้างความสัมพันธ์รัหว่างเยาวชนในพื้นที่

ความภาคภูมิใจของเด็กๆ

การเริ่มต้นจากจุดเล็กๆ จากเรื่องนก และประเพณีท้องถิ่น สามารถเชื่อมโยงเพื่อทำความเข้าใจเรื่องสิ่งแวดล้อม เด็กๆ สามารถเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาชุมชน ผู้ใหญ่มีความภาคภูมิใจในบุตรหลานที่มีส่วนร่วมสร้างสรรค์สิ่งดีๆ ในบ้านเกิด

ผลจากกิจกรรมกลุ่ม ทำให้เด็กๆ มีเพื่อน ได้เรียนรู้การใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่น เป็นการเปิดโอกาสให้เด็กมีความกล้าแสดงออก กล้าคิด เป็นการเปิดพื้นที่ทางสังคมให้เด็กๆ ได้มีส่วนรับรู้การเปลี่ยนแปลงทางสังคมปัจจุบัน และเป็นการสร้างภูมิคุ้มกันจากสภาพแวดล้อมและการพัฒนาที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

ในอนาคต กลุ่มฯ วางแผนว่าจะพัฒนาพื้นที่บริเวณรอบๆ หมู่บ้านหนองทับม้า ซึ่งเป็นพื้นที่สาธารณประโยชน์ เรียกว่า "ป่าโนนคึม" เนื้อที่ประมาณ 150 ไร่ ซึ่งขณะนี้ กลุ่มพัฒนาบ้านเฮา ในฐานะองค์กรพี่เลี้ยง และองค์กรชุมชนอื่นๆ รวบรวมองค์ความรู้เพื่อนำมาสู่การรณรงค์ให้ชุมชนเห็นความสำคัญของป่าและนำไปสู่การจัดตั้งเป็น "ป่าชุมชนโนนคึม" ต่อไป

กลุ่มเยาวชนเสนางคนิคมสัมพันธ์ (บ้านหนองทับม้า-บ้านนาสะอาด) ซึ่งประกอบด้วยคนหนุ่มสาว จะเป็นเรี่ยวแรงหลักของงานนี้

ชื่อกลุ่มเยาวชน
:
กลุ่มเยาวชนเสนางคนิคมสัมพันธ์ (บ้านหนองทับม้า-บ้านนาสะอาด)
35 หมู่ 11 บ้านหนองทับม้า ต.เสนางคนิคม อ.เสนางคนิคม จ.อำนาจเจริญ 37290
ผู้ประสานงาน
:
นายวานิชย์ บุตรี
(ที่ปรึกษากลุ่มเยาวชนเสนางคนิคมสัมพันธ์ (บ้านหนองทับม้า-บ้านนาสะอาด))
โทร. 089 424 7693
จำนวนสมาชิก
:
107 คน
ลักษณะสมาชิก
:
กลุ่มนอกโรงเรียน อายุตั้งแต่ 8-18 ปี
ระยะเวลาดำเนินงาน
:
8 ปี (ตั้งแต่ปี 2542-ปัจจุบัน)

กิจกรรม :

  • ค่ายเยาวชนพัฒนาทักษะความเป็นผู้นำ และพี่เลี้ยงปีละ 1 ครั้ง
  • จัดค่ายเยาวชนอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม (ค่ายปั้นดินให้เป็นดาว) ปีละ 2 ครั้ง
  • กิจกรรมเดินป่าศึกษาธรรมชาติ ปีละ 7 ครั้ง
  • กิจกรรมปลูกต้นไม้ในหมู่บ้าน ที่ดอนปู่ตา ซำอีเว่อ
  • จัดทำจุลสารข่าว เพื่อเผยแพร่ความรู้ด้านการอนุรักษ์ธรรมชาติ และเป็นสื่อที่จะถึงผู้ปกครอง ประชาชนทั่วไป ปีละ 2 ครั้งๆ ละจำนวน 100 เล่ม
  • การเผยแพร่ความรู้และกิจกรรมของชมรมฯ ทางวิทยุชุมชนเป็นครั้งคราว
  • กิจกรรมรณรงค์ เช่น โครงการเก็บขยะจากชุมชนและเพื่อหารายได้มาเป็นทุนดำเนินกิจกรรม
  • ร่วมงานประเพณีในชุมชนที่เอื้อต่อสิ่งแวดล้อม เช่น วันสงกรานต์ งานบุญต่างๆ เช่น งานสรงน้ำพระถ้ำ งานบุญก่อเจดีย์ทราย
  • งานเยาวชนสัมพันธ์ (นกน้อยคืนฮัง) เพื่อให้เด็กและเยาวชนรุ่นเก่าและรุ่นใหม่ ได้แลกเปลี่ยนความรู้ และศิษย์เก่าจะช่วยหางบประมาณมาสนับสนุนกิจกรรมของน้องๆ
  • การปลูกต้นจำปาป่า (ลีลาวดี)
  • การสำรวจป่า เดือนละ 2 ครั้ง
  • การผูกเสี่ยวป่า บวชป่า เริ่มตั้งแต่ปี 2545 เป็นการนำศาสนามาร่วมในการอนุรักษ์ป่า