ประเภทกลุ่มเยาวชน

อาสาสมัครรักหาดส้มแป้น
เชื่อมร้อยวัฒนธรรมพื้นบ้าน สู่การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม
จ่าสิบเอก กฤษดา เอกวานิช
ประธานชมรมอนุรักษ์และเครือข่ายท่องเที่ยวเชิงนิเวศจังหวัดระนอง
คณะทำงานภูมิภาค ภาคใต้

เทคโนโลยีการสื่อสารที่เข้าถึงตัวเด็กในยุคปัจจุบัน ทำให้เยาวชนมองโลกเพียงด้านเดียว และใช้เวลาว่างส่วนใหญ่ไปกับเกมคอมพิวเตอร์ อบายมุข และสิ่งมอมเมาต่างๆ จนไม่มีโอกาสทำกิจกรรมที่มีประโยชน์ให้กับถิ่นเกิด "กลุ่มเยาวชนอาสาสมัครรักหาดส้มแป้น" เกิดขึ้นโดยการสนับสนุนขององค์กรบริหารส่วนตำบลหาดส้มแป้น ที่ต้องการส่งเสริมให้เยาวชนในพื้นที่หันมาทำกิจกรรมเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อมรอบตัว โดยประสานงานกับชมรมอนุรักษ์หาดส้มแป้นและเครือข่ายท่องเที่ยวเชิงนิเวศจังหวัดระนอง ในการสนับสนุนองค์ความรู้ด้วยการใช้วัฒนธรรมท้องถิ่นเป็นกลไกขับเคลื่อนงานอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม

ห้วยซัมเปี่ยน หรือห้วยซัมปา คือชื่อเดิมของบ้านหาดส้มแป้น เป็นภาษาจีนที่เรียกกัน ตั้งแต่ครั้งบรรพบุรุษชาวจีนอพยพมาตั้งรกรากที่นี่เมื่อร้อยกว่าปีก่อน หมายถึง "ลึกเข้าไปในหุบเขา" เพราะในอดีต พื้นที่แห่งนี้อุดมสมบูรณ์ด้วยทรัพยากรป่าไม้ เป็นแหล่งต้นน้ำที่มีลำคลองไหลผ่านตัวเมืองจังหวัดระนอง มีดงกล้วยไม้ป่าที่เกาะตามต้นไม้ใหญ่สวยงามหลากหลายสายพันธุ์ มีแร่ดีบุกเป็นทรัพย์ในดินที่ขึ้นชื่อลือนามของจังหวัด และเป็นเศรษฐกิจหลักที่ก่อร่างสร้างเมืองในอดีต

ทุกสิ่งเป็นความตรงข้ามเมื่อถึงวันนี้ ผืนป่าลดน้อยลง น้ำในคลองสีขาวขุ่นเนื่องจากมีโรงงานเหมืองดินขาวตั้งอยู่ ดงกล้วยไม้ที่เคยแข่งกันออกดอกบานสะพรั่งก็ถูกเก็บออกไปขายจนแทบจะหมดสิ้น ภาพคนร่อนแร่ดีบุกในลำคลองก็หายไป เมื่อมีการหยิบยกพูดถึงเรื่องนี้ เด็กๆ ก็มักจะตั้งคำถามว่า แล้วจะทำอย่างไรให้ธรรมชาติที่สวยงามกลับคืนมาเหมือนเดิม

จุดเริ่มต้นของกลุ่มเยาวชนเกิดขึ้นในปี 2545 เมื่อเยาวชนบางคนที่ออกไปเรียนต่อนอกหมู่บ้าน กลับเข้ามาพบว่าเด็กๆ ในตำบลไม่มีกิจกรรมดีๆ ที่เป็นประโยชน์ต่อบ้านเกิด เด็กหลายคนใช้เวลาว่างไปในร้านเกมส์คอมพิวเตอร์ บ้างนำไปสู่อบายมุข ความสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มเด็กในตำบลนับวันจะห่างเหิน เยาวชนกลุ่มนี้จึงหารือกับองค์การบริหารส่วนตำบลหาดส้มแป้น เพื่อประสานงานหาวิทยากร ครูภูมิปัญญาเพื่อจัดกิจกรรมให้เด็กๆ ได้สนุกสนานและสร้างสาระในชีวิต โดยใช้พื้นที่ประสานงานและพื้นที่ทำกิจกรรมในที่ทำการของ อบต.หาดส้มแป้น และเริ่มให้เด็กๆ ออมเงิน เรียกว่า กิจกรรม "ร้อยใจรักน้อง ออมเงินวันละบาท" เป็นการออมเงินเพื่อสร้างสวัสดิการให้ตนเอง อบต.จะรับฝากเงินอย่างน้อย 30 บาท และหากฝากเพิ่ม 10 บาท จะเป็นสวัสดิการค่ารักษาพยาบาล และเมื่อเด็กฝากเงินได้จำนวนหนึ่งทาง อบต.จะลงขันเงินออมให้เด็กๆ เพื่อส่งเสริมให้เกิดการออมเงิน โดยมีเงื่อนไขว่าหากฝากเงินจำนวน 300-500 บาท เป็นเวลา 8 เดือน อบต. จะสมทบให้ 100 บาท หากฝากเงินจำนวน 501 บาท เป็นต้นไป อบต. จะสมทบให้ 200 บาท ทั้งนี้ ไม่รวมดอกเบี้ยเงินฝาก

เยาวชนกลุ่มแรกๆ ที่เข้ามาร่วมกิจกรรมเป็นเด็กในระบบโรงเรียนในบ้านหาดส้มแป้น อาทิ โรงเรียนพิชัยรัตนาคาร โรงเรียนสตรีระนอง กิจกรรมนำร่องเป็นการจัดค่ายเยาวชน เพื่อให้เด็กๆ ได้รู้จักกัน มีรุ่นพี่ๆ มาพูดคุยแลกเปลี่ยนประสบการณ์ด้านสิ่งแวดล้อม เป็นแรงบันดาลใจให้รุ่นน้องๆ เกิดความสนใจ

กิจกรรมที่เริ่มต้นในช่วงแรกๆ ได้แก่ กิจกรรม walk rally เพื่อเก็บขยะรอบบริเวณวัดหาดส้มแป้น กิจกรรมสอนการบ้านให้น้อง เป็นต้น กิจกรรมเหล่านี้ช่วยสานความสนิทสนมให้กับเด็กๆ ในชุมชน และลดเวลาการเล่นเกมส์คอมพิวเตอร์ เมื่อเห็นความตั้งใจ อบต.หาดส้มแป้น จึงสนับสนุนกิจกรรมสืบสานศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น ซึ่งมี 5 กิจกรรม ได้แก่ กลุ่มนาฏศิลป์พื้นบ้าน กลุ่มดนตรีไทย กลุ่มชกมวย กลุ่มทำอาหารพื้นบ้าน และกลุ่มทำว่าว การเข้าร่วมกิจกรรมของเด็กๆ โดย ขึ้นอยู่กับความสนใจและความสมัครใจ ผลจากการฝึกอบรม และจากการทำกิจกรรมทั้ง 5 กิจกรรมเป็นจุดเริ่มต้นทำให้เด็กอื่นๆ เริ่มหันมามอง จึงได้มีการเปิดรับสมัครสมาชิก ทั้งในบ้านหาดส้มแป้นและอีก 2 หมู่บ้านในตำบลหาดส้มแป้น หลังจากนั้น เด็กๆ ก็คิดว่าน่าจะตั้งเป็นกลุ่มเยาวชนที่ทำงานด้านการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมในตำบลหาดส้มแป้น จึงได้ตั้งชื่อ "อาสาสมัครรักหาดส้มแป้น" ในปี 2548 ปัจจุบัน สมาชิกมีตั้งแต่อายุระหว่าง 9-20 ปี จำนวน 114 คน จากเยาวชนในชุมชนที่มีประมาณ 500 คน

ด้วยกิจกรรมด้านวัฒนธรรมทั้ง 5 กิจกรรม นำมาสู่แนวคิดของเด็กๆ ว่า ธรรมชาติรอบตัวกำลังถูกรบกวน ไม่ว่าจะเป็นขยะตามสถานที่ท่องเที่ยวภายในตำบล จำนวนกล้วยไม้ป่าที่ลดลง นำมาสู่การระดมความคิดเห็นของเด็กๆ กับอบต. เกิดเป็นกิจกรรมอบรมมัคคุเทศก์ท้องถิ่น เพื่อสร้างความตระหนักให้กับเด็กๆ ที่เข้าร่วมกิจกรรม เป็นการปูพื้นฐานความรู้เรื่องสิ่งแวดล้อมในตำบลให้แก่เยาวชน และเมื่อมีนักท่องเที่ยวเข้ามาเที่ยวในตำบลหาดส้มแป้น เด็กๆ จะแสดงความสามารถทางด้านศิลปวัฒนธรรม อาทิ ระบำร่อนแร่ การแสดงดนตรีไทย และจัดกิจกรรมทางด้านสิ่งแวดล้อมร่วมด้วย อาทิ การปลูกกล้วยไม้ในป่า กิจกรรม walk rally เก็บขยะร่วมกัน

หลังจากนั้น ก็มีการต่อยอดกิจกรรมอื่นๆ โดย ประธานชมรมอนุรักษ์และเครือข่ายท่องเที่ยวเชิงนิเวศจังหวัดระนอง และอบต.หาดส้มแป้น ได้จัดฝึกอบรมกิจกรรมที่เด็กๆ ให้ความสนใจ มีการพาไปศึกษาดูงานด้านการท่องเทียวเชิงนิเวศที่บ้านม่วงกลวง อ.กะเปอร์ จ.ระนอง หลังจากนั้น ก็ฝึกอบรมอาสาสมัครนำเที่ยวหาดส้มแป้น มีเด็กๆ ที่เข้าฝึกอบรมตั้งแต่ 10-19 ปี จำนวน 30 คน จัดทัศนศึกษาในแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ วัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวเนื่องกับวิถีชุมชน เพื่อให้กลุ่มเยาวชนสร้างกิจกรรมเพื่อหารายได้ นอกจากนี้ ยังเติมกิจกรรมของตนในการร่วมงานกับผู้ใหญ่ เช่น โครงการกู้ทรัพยากรธรรมชาติด้วยพลังวัฒนธรรมเยาวชนฟื้นฟูวัฒนธรรมสานสัมพันธ์ครอบครัว โครงการกล้วยไม้คืนถิ่น ร่วมกับชุมชนสร้างฝายกั้นน้ำ เรียงหินชั่วคราว ร่วมสร้างเส้นทางศึกษาธรรมชาติและเส้นทางศึกษาวัฒนธรรม โครงการค่ายอาสาสมัครอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ศึกษาธรรมชาติป่าชายเลนและการอยู่ร่วมกันของคนกับป่าชายเลนฝั่งอ่าวไทย

ประสบการณ์เหล่านี้ทำให้เด็กๆ เริ่มเข้าใจถึงความสำคัญของสิ่งแวดล้อม การได้ทำงานร่วมกับผู้ใหญ่ ทำให้สมาชิกกลุ่มสามารถบริหารงานของตัวเองได้ เช่น เป็นอาสาสมัครนำเที่ยว ทดลองทำเส้นทางศึกษาธรรมชาติ เข้าร่วมกิจกรรมออกค่ายอาสาสมัครพิทักษ์สิ่งแวดล้อมเพื่อการท่องเที่ยว (จัดโดยการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย) เป็นการจัดค่ายเยาวชนเพื่อรองรับกลุ่มกิจกรรมจากท้องถิ่นอื่นๆ ที่เข้ามาศึกษาและเรียนรู้เรื่องอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ วัฒนธรรมท้องถิ่น ได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้กับกลุ่มเยาวชนที่มาเยือน และมีส่วนสร้างรายได้เสริมให้กับกลุ่มโฮมสเตย์ กลุ่มผลิตภัณฑ์ชุมชน และกลุ่มแม่บ้านได้อีกทางหนึ่งด้วย

ประสบการณ์ที่ดี จะทำให้เรารู้จักตัวเอง และนำมาสู่การเรียนรู้เพื่อสิ่งที่ดีกว่า

ชื่อกลุ่มเยาวชน
:
กลุ่มเยาวชนอาสาสมัครรักหาดส้มแป้น
ต.หาดส้มแป้น อ.เมือง จ.ระนอง
ผู้ประสานงาน
:
นางสาวพนิสา พิจยานนท์ (ที่ปรึกษากลุ่มเยาวชนอาสาสมัครรักหาดส้มแป้น)
21/1 หมู่ 3 บ้านหาดส้มแป้น ต.หาดส้มแป้น อ.เมือง จ.ระนอง 85000
โทร. 08 1677 4049, อีเมล์ panisa_phi@hotmail.com
จำนวนสมาชิก
:
สมาชิกลงทะเบียน 114 คน
ระยะเวลาดำเนินการ
:
2 ปี (ปี 2548-2550)

กิจกรรม :

  • ร่วมบำเพ็ญสาธารณะประโยชน์ในชุมชน ทั้งด้านสิ่งแวดล้อม และวัฒนธรรม อาทิ จัดกิจกรรม walk rally รักษาความสะอาดชุมชนทุกเดือน
  • ปลูกต้นไม้ในวันแม่ ดูแลต้นไม้ในวันพ่อ และร่วมปลูกต้นไม้ในแต่ละโอกาส
  • สร้างฝายแม้ว เรียงหินชั่วคราว ในหมู่บ้าน
  • รณรงค์สิ่งแวดล้อม อาทิ สร้างผลิตภัณฑ์สินค้าที่ระลึกจากทรัพยากรในท้องถิ่น (ดินขาว) จัดเวทีเยาวชนเสวนา "การแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมด้วยพลังเยาวชน"
  • จัดค่ายเยาวชนในหมู่บ้าน ให้เครือข่ายเยาวชนต่างๆเข้ามาศึกษาเรียนรู้
  • สื่อประชาสัมพันธ์ กิจกรรมกลุ่มผ่านวิทยุ โทรทัศน์และสิ่งตีพิมพ์ พาสื่อมวลชนแขนงต่างๆ ดูกิจกรรมต่างๆในหมู่บ้าน
  • จัดทำสาระข้อมูล น่ารู้ และประสานงาน ผ่านเว็บไซด์ www.hatsompaen.com

ผลสำเร็จ :

  • ผู้ใหญ่ และผู้ปกครองในชุมชนยอมรับในบทบาทหน้าที่ของกลุ่มเยาวชน ในการทำงานเรื่องการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมในพื้นที่
  • สามารถขยายเครือข่ายความร่วมมือระหว่างกลุ่มเยาวชนในโรงเรียนในหมู่บ้านเดียวกัน และหมู่บ้านขใกล้เคียง