ประเภทกลุ่มเยาวชน

กลุ่มเยาวชนชมรมคนรักษ์ป่า โรงเรียนบ้านห้วยโผ
การสืบทอดของ "คนรุ่นที่ 4"
โดย อนุวงศ์ แซ่ตั้ง
คณะทำงานส่วนกลาง

กลุ่มเยาวชนชมรมคนรักษ์ป่า โรงเรียนบ้านห้วยโผ มีจุดเริ่มต้นจากการไปดูงานที่ศูนย์พัฒนาห้วยฮ้องไคร้ และกลับมาฟื้นฟูป่าต้นน้ำด้วยการทำฝายแม้วในจุดต่างของผืนป่า ส่งผลให้ดินมีความชุ่มชื้นขึ้น หลังจากนั้นก็มีส่วนร่วมในกิจกรรมด้านการอนุรักษ์ป่ากว่า 6,500 ไร่ ที่คนสามรุ่นได้ทำต่อเนื่องกันมาเกือบ 100 ปี นี่คือภารกิจการสานต่อเจตนารมณ์ของคนรุ่นที่ 4 แห่งหมู่บ้านปกาเกอะญอแห่งนี้

ในปี 2547 ชุมชนบ้านห้วยโผ หมู่บ้านของชาวปกากะเญอที่มีจำนวนกว่า 180 ครัวเรือน ประชากรราว 1,000 คนเศษ ในตำบลแม่ยวม อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ได้รับ "รางวัลลูกโลกสีเขียว" ประเภทชุมชน จากการการดูแลรักษาป่า 6,500 ไร่ มานานกว่า 3 ชั่วอายุคน ความภาคภูมิใจนี้กลายเป็นแรงบันดาลใจของเยาวชนในหมู่บ้าน และเป็นจุดเริ่มต้นของกลุ่มเยาวชนคนรักษ์ป่า โรงเรียนบ้านห้วยโผ

จุดเริ่มต้นของเด็กๆ กลุ่มนี้ ผูกพันกับการเริ่มต้นของผู้ใหญ่

การ "ส่งไม้" เพื่อสืบทอด

การอาศัยป่าเพื่อดำรงชีวิต เป็นธรรมชาติของชาวปกาเกอะญอ เช่นเดียวกับชาติพันธุ์อื่นๆ ที่มีชีวิตผูกพันกับป่า ผู้คนที่นี่ยังชีพด้วยการทำไร่หมุนเวียน หรือ "ฉกี่คึ" ซึ่งเป็นการปลูกพืชหลากหลายชนิด อาทิ ถั่ว งา เผือก มัน ข้าวโพด ข้าวสาลี พริก มะเขือ ฯลฯ อาจจะเรียกได้ว่าเป็นป่าหัวไร่ปลายนาของชนเผ่าปกาเกอะญอ การปลูกพืชของชาวปกาเกอะญอจะใช้ไม้แทงหน้าดิน ก่อนหยอดเมล็ดพันธุ์ลงไป เพื่อลดการชะล้างหน้าดิน

ชาวบ้านห้วยโผมีกฎเกณฑ์การใช้ป่าที่ไม่ได้เขียนไว้เป็นตัวหนังสือ แต่ทุกคนต่างรู้ว่าการดูแลป่าคือความจำเป็น คือความอยู่รอด

บ้านเมืองเปลี่ยนไป ผู้คนเปลี่ยนไป ป่าไม้ที่คนสองรุ่นช่วยกันรักษา ถูกรุกด้วยสัมปทานไม้ในพื้นที่ที่เป็นป่าแม่ยวมฝั่งขวาตั้งแต่ปี 2529-2532 การตัดไม้ในพื้นที่ป่าต้นน้ำติดต่อกันถึง 4 ปี ไม่เพียงแต่จะส่งผลให้จำนวนป่าลดน้อย แต่จะทำให้เกิดความแห้งแล้วอีกด้วย สำหรับชาวบ้านที่อาศัยน้ำธรรมชาติในการเกษตร ย่อมมีผลกระทบ

ปี 2538 ชาวบ้านห้วยโผได้รวมตัวกันจัดตั้งคณะกรรมการหมู่บ้านเพื่อแก้ปัญหานี้ เกิดกิจกรรมการดูแลรักษาป่า มีการออกกฎระเบียบเพื่อการจัดการป่า โดยรวมตัวกันเป็นองค์กรชาวบ้าน มีจุดประสงค์เพื่อบริหารจัดการทรัพยากรในลุ่มน้ำยวม น้ำเงา น้ำเมย และน้ำสาละวิน มีสมาชิกเป็นชุมชนในลุ่มน้ำต่างๆ จำนวน 102 หมู่บ้าน ในอำเภอแม่สะเรียง อำเภอสบเมย จังหวัดแม่ฮ่องสอน และ อำเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก

พอถึงปี 2539 กลุ่มองค์กรชาวบ้านก็ร่วมกับองค์กรพัฒนาเอกชน เครือข่ายชาวบ้าน และหน่วยงานราชการ เพื่อทำการบวชป่า เป็นกลไกหนึ่งในการบอกถึงความตั้งใจที่จะจัดการทรัพยากร ดิน น้ำ ป่า กิจกรรมต่างๆ เหล่านี้ จากนั้น แกนนำก็หารือกันเพื่อหาทาง "ส่งไม้" ให้คนรุ่นใหม่

กิจกรรมเพื่อสืบสานงานอนุรักษ์

งานส่งไม้ให้คนรุ่นที่ 4 เริ่มจากการส่งเยาวชนไปดูงานการทำฝายแม้วที่ศูนย์พัฒนาห้วยฮ่องไคร้ ปลายปี 2546 หลังกลับจากดูงาน เด็กๆ จะนำหินเส้าก้อนโตๆ ในลำธารมากั้นทางน้ำ ใช้ไม้ไผ่ลำโตหลายลำมาปักขัดไว้ระหว่างก้อนหิน ตรงลำไผ่ค่อนลงมาช่วงปริ่มน้ำ จะเจาะรูหลายๆ รู ให้น้ำไหลผ่าน นี่คือฝายแม้วฝีมือของเด็กๆ ที่ช่วยกันทำหลายๆ จุด บริเวณป่าต้นน้ำ เพื่อชะลอทางน้ำ ทำให้เกิดทางธารเล็กๆ แยกสาขาออกไปหลายสาย ฝายแม้วช่วยทำให้ดินชุ่มชื้น ลดปัญหาไฟป่าในหน้าแล้ง ดินที่เคยแห้งผากก็นุ่มขึ้น ฝายแม้วเป็นฝายที่ใช้ปีต่อปี เพราะทำจากวัสดุธรรมชาติ ภารกิจของนักอนุรักษ์รุ่นเยาว์ก็คือ การซ่อมฝายแม้วเก่า และเพิ่มฝายแม้วใหม่ๆ ทุกปี ก่อนหน้าแล้งมาเยือน

ฝายแม้วฝีมือกลุ่มเยาวชน เคยคว้ารางวัลการดูแลทรัพยากรระดับจังหวัด และระดับอำเภอมาแล้ว ในปี 2547 และส่งผลให้องค์การบริหารส่วนตำบลแม่ยวม อนุมัติงบประมาณเพื่อทำฝายแม้วให้แก่บ้านห้วยโผ และหมู่บ้านรอบผืนป่าอีกด้วย

นอกจากฝึกฝีมือเรื่องฝายแม้วแล้ว เด็กๆ ยังมีส่วนร่วมในการปรับปรุงดิน เพื่อช่วยกันหาทางให้ชุมชนละวิถีการใช้สารเคมีและยาฆ่าแมลงจากการปลูกพืชเชิงเดี่ยว โดยมีเป้าหมายว่าสิ่งนี้ ควรยุติในชีวิตของคนรุ่นที่ 4 นี้ ขณะเดียวกัน เด็กๆ ก็ฝึกทำปุ๋ยหมัก และนำวัสดุเหลือในป่า เช่น ใบไม้ร่วง มาทำงานศิลปะ งานฝีมือ

กลุ่มเยาวชนชมรมคนรักษ์ป่า โรงเรียนบ้านห้วยโผ ประกอบด้วยนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ถึง มัธยมศึกษาปีที่ 3 รวมถึงรุ่นพี่ที่เรียนจบไปแล้ว จำนวนกว่า 160 คน ร่วมทำกิจกรรมหลายอย่าง อาทิ

โครงการป่าสวยด้วยมือเรา

  1. กิจกรรมคืนต้นไม้สู่ป่าเท่าอายุ ม.3
  2. กิจกรรมปลูกต้นไม้เฉลิมพระเกียรติ 12 สิงหาคม
  3. กิจกรรมปลูกต้นไม้วันวิสาขบูชา
  4. กิจกรรมบวชป่า
  5. กิจกรรมทำฝายชะลอความชุ่มชื้น
  6. กิจกรรมทำแนวกันไฟ
  7. กิจกรรมการเข้าค่ายเยาวชนแกนนำตำบลแม่ยวม
  8. กิจกรรมการเข้าค่ายสายใยครอบครัวชมรมคนรักษ์ป่า

โครงการสองมือสร้างสรรค์สานฝันรักษ์สิ่งแวดล้อม

  1. กิจกรรมเขียนภาพบนรั้วกำแพง โรงเรียนบ้านห้วยโผ วิถีชีวิตกะเหรี่ยงและกิจกรรมการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม
  2. เขียนเสื้อสีอะคิลิค ภาพทรัพยากรป่าไม้
  3. ประติมากรรมจากใบไม้

โครงการสองมือสร้างงานด้วยใบไม้

  1. กลุ่มเยาวชนชมรมคนรักษ์ป่า
  2. โครงการอนุรักษ์วัฒนธรรมและประเพณีท้องถิ่น
  3. โครงการเข้าค่าย

ผลของการทำกิจกรรม นอกจากจะช่วยฟื้นฟูลำน้ำห้วยโผ ยังช่วยฟื้นฟูป่าให้มีความอุดมสมบูรณ์ เกิดจิตสำนึกในความรักธรรมชาติ เยาวชนที่ไปเรียนต่อนอกหมู่บ้านก็ยังนำกิจกรรมออกไปสานต่อ มีการจัดตั้งกลุ่มอนุรักษ์โดยมีรุ่นพี่ๆ ของกลุ่มเป็นแกนนำ เช่น การจัดตั้งกลุ่มอนุรักษ์ในโรงเรียนประชานุเคราะห์ 21 โรงเรียนบ้านห้วยทราย และในสถานศึกษาระดับอุดมศึกษาบางแห่ง

งานของคนรุ่นที่ 4 กำลังเริ่มต้น

"เชวา"
การแต่งกายเป็นสัญญะหนึ่งของมนุษย์ ไม่ว่าจะเป็นมนุษย์เผ่าใดในโลก
ชาวปกากะเญอมีเครื่องแต่งกายหนึ่งที่เป็นสัญลักษณ์ของสาวบริสุทธิ์ เรียกว่า "เชวา"

เชวา เป็นชุดขาวยาวกรอมเท้า แม่จะทอให้ลูกสาวเท่านั้น เด็กหญิงชาวปาเกอญอจะใส่ชุดขาวไปจนกว่าจะออกเรือนมีครอบครัว หลังจากนั้นจะเปลี่ยนเป็น "เชซู" เสื้อสีดำปักชายด้วยลูกเดือย ใช้คู่กับผ้าซิ่นสีแดง

ส่วนผู้ชาย จะสวมใส่เสื้อสีแดง เป็นสัญลักษณ์ของความกล้าหาญ อำนาจ เรียกว่า "เชวอ" ท่อนล่างสวมกางเกง หรือ "สดอ"ทุกอย่างในโลกล้วนเปลี่ยนแปลง ทั้งเชวอ และเชซู เปลี่ยนแปลงสีสันสดใสไปตามยุคสมัย ลวดลายสะดุดตายกเว้น "เชวา" ที่ยังคงเอกลักษณ์เดิมไว้ เพราะนี่คือดอกไม้บริสุทธิ์ เด็กหญิงผู้เติมแต่งความงดงามให้แก่หมู่บ้าน

ไม่ว่าโลกจะหมุนเวียนเปลี่ยนไปเพียงใด

ชื่อกลุ่มเยาวชน
:
กลุ่มเยาวชนชมรมคนรักษ์ป่า โรงเรียนบ้านห้วยโผ
หมู่ 6 บ้านห้วยโผ ต.แม่ยวม อ.แม่สะเรียง จ.แม่ฮ่องสอน 58110
โทร. 053 592 886, 085 715 9128
ผู้ประสานงาน
:
นายสวาท ใจมาดี
โทร. 053 687 245, 085 715 9128
จำนวนสมาชิก
:
159 คน
     

กิจกรรม :

โครงการป่าสวยด้วยมือเรา ประกอบด้วย กิจกรรมคืนต้นไม้สู่ป่าเท่าอายุของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 การปลูกต้นในวันสำคัญต่างๆ บวชป่า ทำฝายชะลอความชุ่มชื้นทำแนวกันไฟ เข้าค่ายเยาวชนแกนนำตำบลแม่ยวม เข้าค่ายสายใยครอบครัวชมรมคนรักษ์ป่า
โครงการสองมือสร้างสรรค์สานฝันรักษ์สิ่งแวดล้อม ประกอบด้วย กิจกรรมเขียนภาพบนรั้วกำแพง โรงเรียนบ้านห้วยโผ วิถีชีวิตกะเหรี่ยงและกิจกรรมการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม เขียนเสื้อสีอะคิลิค ภาพทรัพยากรป่าไม้ ประติมากรรมจากใบไม้
โครงการสองมือสร้างงานด้วยใบไม้ เพื่ออนุรักษ์ วัฒนธรรมและประเพณีท้องถิ่น

ผลสำเร็จ :

  • เยาวชนมีส่วนร่วมในงานฟื้นฟูทรัพยากรดิน น้ำ ป่า และสืบสานงานอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมต่อจากผู้ใหญ่
  • เยาวชนรู้จักการนำเศษวัสดุธรรมชาติมาสร้างเป็นงานฝีมือ เป็นการฝึกทักษะด้านอาชีพ เพื่อสร้างเสริมรายได้
  • รุ่นพี่ของกลุ่ม สามารถต่อยอดแนวคิดการทำงานไปสร้างกลุ่มเยาวชน ที่ดำเนินกิจกรรมด้านสิ่งแวดล้อมในพื้นที่นอกหมู่บ้าน