ประเภทกลุ่มเยาวชน

กลุ่มเยาวชนอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำและป่าไม้บ้านหนองหลักศิลา
สานสายใยต้นกล้า สืบสานงานป่าชุมชน
โดย ธีระ โค้วประสิทธิ์
สำนักจัดการทัพยากรป่าไม้ที่ 10 (นครราชสีมา)
คณะทำงานภูมิภาค ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

กลุ่มเยาวชนอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำและป่าไม้บ้านหนองหลักศิลา เป็นกลุ่มกิจกรรมที่เกิดขึ้นจากการสนับสนุนของชุมชน หลังจากการดูแลป่าจำนวน 2,000 ไร่ อย่างต่อเนื่อง จนชุมชนได้รับพระราชทาน "ธงพิทักษ์ป่า เพื่อรักษาชีวิต" ธงผืนนี้ เป็นแรงบันดาลใจให้ชุมชนเริ่มคิดถึงการอนุรักษ์อย่างยั่งยืน และเป็นจุดเริ่มต้นในการจัดทำโครงการ "ยุวชนรักษ์ป่าและน้ำ" เพื่อปลูกฝังเยาวชนให้มีจิตสำนึกเรื่องการอนุรักษ์ทรัพยากรดิน น้ำ ป่า โดยเริ่มต้นจากการทำกิจกรรมของนักเรียนในโรงเรียนบ้านหนองหลักศิลา และพัฒนามาเป็น "กลุ่มเยาวชนอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำและป่าไม้บ้านหนองหลักศิลา" ซึ่งรวมถึงการทำกิจกรรมของกลุ่มเยาวชนในหมู่บ้าน ที่มีบทบาทในการอนุรักษ์ป่าชุมชนบ้านหนองศิลา

เมื่อปี 2518 นายหมั่น เร่งพิมาย ผู้ใหญ่บ้าน บ้านหนองหลักศิลา ตำบลเสิงสาง อำเภอเสิงสาง จังหวัดนครราชสีมา นำชาวบ้านมาคัดค้านการบุกรุกพื้นที่สาธารณะจำนวน 2,000 ไร่ ซึ่งมีกลุ่มทุนจากภายนอกต้องการใช้ประโยชน์ การคัดค้านประสบผลสำเร็จ ชาวบ้านสามารถรักษาพื้นที่ดังกล่าวไว้เป็นทำเลเลี้ยงสัตว์ได้

ปี 2536 นายชู หมอดี ผู้ใหญ่บ้าน (ขณะนั้น) ได้ร่วมกับหน่วยงานป่าไม้ กำหนดพื้นที่ดังกล่าวเป็นป่าชุมชนเรียกว่า "ป่าชุมชนบ้านหนองหลักศิลา" โดยมีชาวบ้านและกลุ่มเยาวชนในโรงเรียน มาช่วยกันทำกิจกรรมอนุรักษ์ป่า การทำงานที่ต่อเนื่อง ทำให้บ้านหนองหลักศิลา ได้รับพระราชทาน "ธงพิทักษ์ป่าเพื่อรักษาชีวิต" ช้าง 1 เชือก ในปี 2544

ธงผืนนี้คือความภาคภูมิใจ และเป็นแรงบันดาลใจให้ชุมชนเริ่มคิดถึงการอนุรักษ์อย่างยั่งยืน นับเป็นจุดเริ่มต้นในการจัดทำโครงการ "ยุวชนรักษ์ป่าและน้ำ" เพื่อปลูกฝังเยาวชนให้มีจิตสำนึกเรื่องการอนุรักษ์ทรัพยากรดิน น้ำ ป่า ถือเป็นการรวมตัวของเยาวชนในโรงเรียนบ้านหนองหลักศิลา และต่อมา ก็พัฒนามาเป็น "กลุ่มเยาวชนอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำและป่าไม้บ้านหนองหลักศิลา"

สมาชิกของกลุ่มเยาวชนฯ เริ่มตั้งแต่นักเรียนเข้าสู่ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 และปีที่ 6 จนถึงกลุ่มเยาวชนอายุ 18 ปี ซึ่งจบการศึกษาจากโรงเรียนบ้านหนองหลักศิลา แล้วไปเรียนต่อไปในระดับมัธยมศึกษา แต่ก็ยังแวะเวียนมาให้คำแนะนำรุ่นน้องๆ มีจำนวน 62 คน

"บวร" เชื่อมร้อยพัฒนาเยาวชน

กระบวนการถ่ายทอดองค์ความรู้ เริ่มต้นจากการที่คณะครูโรงเรียนบ้านหนองหลักศิลาประสานกับผู้นำชุมชน พระสงฆ์ ตลอดจนครูภูมิปัญญาท้องถิ่น จัดทำหลักสูตรท้องถิ่นเรื่อง "ป่าชุมชนบ้านหนองหลักศิลา" เป็นการเรียนรู้ด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีหลักสูตรเกี่ยวกับป่าชุมชนสำหรับเยาวชนตั้งแต่ชั้นประถมศึกษาปีที่ 2-6 เพื่อให้เยาวชนได้เรียนรู้ถึงพันธุ์ไม้ สมุนไพร สัตว์ เห็ด พืชผักอาหารในป่าชุมชน ตลอดจนคุณค่าของป่าในการอนุรักษ์น้ำและสิ่งแวดล้อม

ระบบการถ่ายทอดความรู้มีทั้งสอนในชั้นเรียน และในห้องเรียนธรรมชาติ สมาชิกตัวเล็กๆ ชั้น ป.2-ป.6 เรียนรู้เรื่องป่าตาม "โครงการจัดการเรียนรู้ด้านอนุรักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม" ซึ่งเป็นหลักสูตรท้องถิ่นที่ครูและชุมชนร่วมกันจัดทำ โดยสอนภาคเรียนละ 1 ครั้ง จัดกิจกรรมเดินป่าเพื่อการเรียนรู้ ศึกษาสำรวจป่า จัดฐานการเรียนรู้ และร่วมกันปลูกป่า มีครูภูมิปัญญาให้ความรู้เรื่องประโยชน์จากป่า ผู้นำเยาวชนในแต่ละระดับชั้นจะเป็นผู้นำกลุ่มกิจกรรมปลูกต้นไม้ และพัฒนาสิ่งแวดล้อม โดยมีคณะครูเป็นพี่เลี้ยง มีคณะกรรมการป่าชุมชนบ้านหนองหลักศิลา ให้คำปรึกษา แนะนำ สนับสนุนช่วยเหลือในการดำเนินงานต่างๆ องค์การบริหารส่วนตำบลเสิงสาง ให้การสนับสนุนด้านงบประมาณในการฝึกอบรมหรือทำกิจกรรมต่อเนื่องทุกปี ไม่ว่าจะเป็นการปลูกต้นไม้ในโรงเรียน ในวัด ในหมู่บ้าน พื้นที่สาธารณะต่างๆ ในวันสำคัญๆ ช่วงต้นฤดูฝน กิจกรรมพัฒนาชุมชน ปรับภูมิทัศน์หมู่บ้าน ร่วมลาดตระเวนเฝ้าระวังไฟป่า

ส่วนป่าไม้อำเภอเสิงสางและป่าไม้จังหวัดนครราชสีมา ก็มาให้คำแนะนำแนวทางการดำเนินงาน ศูนย์เพาะชำกล้าไม้ที่ 4 นครราชสีมา ศูนย์ปฏิบัติการไฟป่านครราชสีมา และสถานีวิจัยผลผลิตของป่าจังหวัดนครราชสีมา ให้การสนับสนุนด้านวิทยากรที่มาช่วยฝึกอบรม นอกจากนั้น แกนนำกลุ่มเยาวชนฯ ยังมีโอกาสไปดูงานด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมนอกพื้นที่ปีละครั้ง เพื่อเติมทักษะประสบการณ์ แล้วนำมาขยายผลให้น้องๆ ได้รับรู้

ให้เป็นต้นกล้าที่เติบโต พร้อมรับหน้าที่สืบสานงานป่าชุมชน

ชื่อกลุ่มเยาวชน
:
กลุ่มเยาวชนอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำและป่าไม้บ้านหนองหลักศิลา
โรงเรียนบ้านหนองหลักศิลา หมู่ 5 ต.เสิงสาง อ.เสิงสาง จ.นครราชสีมา 30330
โทร. 089 282 4473, 081 966 2570
ผู้ประสานงานกลุ่ม
:
นายบุญมี สาธร (ผู้อำนวยการโรงเรียน)
โทร. 081 966 2570
ลักษณะสมาชิก
:
เป็นนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5-6 โรงเรียนบ้านหนองหลักศิลา จนถึงกลุ่มเยาวชนอายุ 18 ปี
ระยะเวลาดำเนินงาน
:
7 ปี (ปี 2544-ปัจจุบัน)
สมาชิก
:
62 คน

กิจกรรม :

  • ร่วมกับโรงเรียนและชุมชนดำเนินกิจกรรมปลูกเสริมป่าชุมชน ตลอดจนปลูกต้นไม้ภายในโรงเรียน วัด และหมู่บ้านในวันสำคัญต่างๆ ทุกปี
  • ร่วมกับโรงเรียนและชุมชนพัฒนาสภาพแวดล้อมและป่าไม้บริเวณหมู่บ้าน วัด โรงเรียน และป่าชุมชนจนเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำและป่าไม้ ตั้งแต่ปี 2545-ปัจจุบัน
  • ร่วมกับชาวบ้านในหมู่บ้านลาดตระเวนดูแลรักษาป่าชุมชนและป่องกันไฟป่าทุกปี