ประเภทกลุ่มเยาวชน

ชมรมดอกติ้วรวมพลังสร้างโลกสีเขียว
"ต้นกล้า" คุณธรรมในอำเภอป่าติ้ว
โดย พินทอง กอมะณี
โรงเรียนป่าติ้ววิทยา

ชมรมดอกติ้วรวมพลังสร้างโลกสีเขียว โรงเรียนป่าติ้ววิทยา เริ่มต้นจากกิจกรรมยุวชนอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมในอุทยานแห่งชาติภูจองนายอย ในปี 2547 ทำให้เด็กๆ ที่ไปเข้าค่ายเห็นความสำคัญของป่าไม้ และต้องการมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรสิ่งแวดล้อมในท้องถิ่นของตน จึงมาร่วมกันทำกิจกรรมกับชุมชนในปีถัดไป จากนั้น จึงพัฒนาการรวมกลุ่มให้กลายเป็น "ชมรมดอกติ้วรวมพลังสร้างโลกสีเขียว" มีรุ่นพี่ที่จบการศึกษามาสานแนวคิดดีๆ อย่างต่อเนื่อง ภายใต้แนวคิด "ต้นกล้าคุณธรรม" แบ่งเป็นกลุ่มกิจกรรมเพื่อเชื่อมโยงกับงานอนุรักษ์ของชุมชน

ชมรมดอกติ้วรวมพลังสร้างโลกสีเขียว โรงเรียนป่าติ้ววิทยา อยู่ในเขตเมืองของตำบลโพธิ์ไทร อำเภอป่าติ้ว จังหวัดยโสธร ก่อตั้งจากกิจกรรมยุวชนอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมเมื่อปี 2547 โดยการจัดค่ายยุวชนอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม นำโดยนายศิริวัฒน์ สุมังคะ ประธานค่าย ปัจจุบันเป็นนักศึกษามหาวิทยาลัยอุบลราชธานี โดยจัดค่ายที่อุทยานแห่งชาติภูจองนายอย อำเภอนาจะหลวย จังหวัดอุบลราชธานี

จากการเข้าค่ายทำให้เด็กๆ เกิดความประทับใจในธรรมชาติที่สวยงาม จึงมีแนวคิดที่จะจัดตั้งกลุ่มอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมธรรมชาติขึ้น เพื่อทำกิจกรรมเกี่ยวกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ

ในปีการศึกษา 2548 กลุ่มได้จัดทำกิจกรรมที่เกี่ยวกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติที่หลากหลายขึ้น โดยสมาชิกในกลุ่มเข้าร่วมอบรมการวิจัยสิ่งแวดล้อมในโครงการของ GLOBE ซึ่งเป็นองค์กรนานาชาติ ในการดูแลของ สสวท. โดยมีคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ทำหน้าที่คัดเลือกนักเรียนเข้าร่วมการอบรม คณะนักเรียนได้ก่อตั้ง "ชมรมยุววิจัยสิ่งแวดล้อมโรงเรียนป่าติ้ววิทยา" โดยนำหลักการในการตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำมาใช้ประโยชน์ เนื่องจากกลุ่มนักเรียนมีบ้านพักอาศัยอยู่ใกล้แหล่งน้ำลำเซบายคือ บริเวณบ้านโคกนาโก ตำบลโคกนาโก และบ้านเซ ตำบลเชียงเพ็ง โดยแหล่งน้ำลำเซบายเป็นแหล่งน้ำที่ใช้ประโยชน์ได้มากมายในการเกษตร และเป็นแหล่งน้ำดิบเพื่อใช้ผลิตน้ำประปาของอำเภอป่าติ้ว จังหวัดยโสธร และอำเภอเมือง จังหวัดอำนาจเจริญ กิจกรรมของชมรมฯ ในระยะแรกเน้นการตรวจวิเคราะห์และเปรียบเทียบตัวแปรคุณภาพน้ำทางกายภาพและเคมี บริเวณก่อนและหลังแหล่งน้ำดิบที่ใช้ในการผลิตน้ำประปา เขตอำเภอป่าติ้ว จังหวัดยโสธร และอำเภอเมือง จังหวัดอำนาจเจริญ ทุกสัปดาห์ๆ ละ 1 ครั้ง ข้อมูลที่ได้ นำมาใช้ประโยชน์ในการเฝ้าระวังคุณภาพน้ำในธรรมชาติอย่างต่อเนื่อง รวมทั้งแหล่งน้ำที่ใช้ประโยชน์ในการอุปโภค บริโภค และกิจกรรมต่างๆ ของชุมชน

นอกจากนี้ ยังมีการจัดตั้ง "ชุมนุมทรัพย์ทวีด้วยรีไซเคิล" เพื่อให้เห็นความสำคัญของการคัดแยกขยะ การรีไซเคิลเพื่อลดปริมาณขยะที่จะนำไปกำจัดทิ้ง ซึ่งก่อให้เกิดมลภาวะทางธรรมชาติ และสามารถสร้างรายได้ อีกทั้งเป็นการช่วยลดการใช้ทรัพยากรธรรมชาติ ดูแลและพัฒนาสภาพสิ่งแวดล้อม มีการออกรับซื้อกับชุมชน และจัดตั้งธนาคารขยะทรัพย์ทวีด้วยรีไซเคิล พร้อมทั้งสร้างเครือข่ายออกไปยังชุมชนและโรงเรียนใกล้เคียง การจัดทำกิจกรรมปุ๋ยชีวภาพเพื่อลดมลภาวะของสิ่งแวดล้อม โดยจัดทำปุ๋ยหมักชีวภาพเพื่อใช้ในโรงเรียน เนื่องจากโรงเรียนมีกิจกรรมจัดทำสวนเกษตรทฤษฎีใหม่ และทำนา พบว่าสภาพดินยังขาดความอุดมสมบูรณ์ ประกอบกับทางโรงเรียนได้จัดภูมิทัศน์เพื่อสร้างสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนให้สวยงามน่าอยู่ จึงจำเป็นต้องใช้ปุ๋ยเป็นจำนวนมากเพื่อบำรุงพืช จึงได้คิดทำปุ๋ยชีวภาพขึ้นใช้เอง ซึ่งเป็นการลดค่าใช้จ่ายด้วย

เพื่อสร้างความเชื่อมโยงของแต่ละกิจกรรม ในปี 2549 จึงได้มีการรวมกลุ่มต่างๆ ภายใต้ชื่อ "ชมรมดอกติ้วรวมพลังสร้างโลกสีเขียว" ตั้งเป้าหมายการทำกิจกรรมหลักไว้ 4 ประการ คือ กิจกรรมค่ายยุวชนอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม กิจกรรมยุววิจัยสิ่งแวดล้อม กิจกรรมธนาคารขยะทรัพย์ทวีด้วยรีไซเคิล และกิจกรรมปุ๋ยชีวภาพลดมลภาวะมีนางสาวสุภารักษ์ วงค์แก้ว เป็นประธานชมรม ด้วยความมุ่งมั่นในการทำงานด้านการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ทำให้ได้รับคัดเลือกให้เป็นทูตไบเออร์เพื่อสิ่งแวดล้อม (รุ่น 50) ประจำปี 2549 ปัจจุบันนักศึกษาคณะวิทยาศาสตร์ สาขาชีววิทยา มหาวิทยาลัยขอนแก่น ได้ดำเนินการต่อเนื่องและได้จัดเพิ่มกิจกรรมจัดทำโครงการ "ต้นกล้าคุณธรรม" เพื่อขยายแนวคิดไปยังนักเรียนทุกๆ คน ให้มีส่วนร่วมในการดูแลรักษาสิ่งแวดล้อมในท้องถิ่นของตัวเอง โดยมีชมรมฯ เป็นศูนย์กลางในการสนับสนุนความรู้ กิจกรรมนี้ขยายไปยัง 32 หมู่บ้าน ซึ่งอยู่ในเขตบริการของโรงเรียนป่าติ้ววิทยา มีการจัดกิจกรรมร่วมกับชุมชนแต่ละแห่ง มีการประเมินผลการทำงานของเด็กๆ ที่ร่วมกับชุมชน และพบว่า ชุมชนที่มีการทำงานเข้มแข็งที่สุดและมีการประเมินผลความเปลี่ยนแปลงคือ กลุ่มต้นกล้าคุณธรรมที่บ้านเขียงเพ็ง

ในปี 2550 นางสาวกรกนก พลเมือง นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 ได้รับการคัดเลือกเป็นประธานชมรมฯ และยังสานต่องานสร้างเครือข่ายต้นกล้าคุณธรรม เน้นการนำกิจกรรมเกี่ยวกับน้ำหมักชีวภาพ เทคโนโลยีเพื่อความพอเพียงสู่นวัตกรรมเพื่อสุขภาพชุมชนที่ยั่งยืน โดยเริ่มนำร่องที่กับเครือข่ายต้นกล้าคุณธรรมที่บ้านเชียงเพ็ง

กระบวนการเรียนรู้ร่วมกับชุมชน

เพื่อเป็นการเชื่อมต่อกับชุมชน ชมรมฯ จึงตกลงกันว่าให้สมาชิกที่มีบ้านใกล้แม่น้ำลำเซบาย ซึ่งเป็นลำน้ำสายหลักของอำเภอป่าติ้ว ทำหน้าที่เฝ้าระวังคุณภาพลำน้ำเซบาย ร่วมกับชาวบ้านโคกนาโก และบ้านเซ

ผลจากการเฝ้าระวังพบว่าช่วงเดือนพฤษภาคม ปี 2550 มีปัญหาปลาตายในบริเวณกระชังเลี้ยงปลาของบริษัทแห่งหนึ่งในบริเวณบ้านเชียงเพ็ง สมาชิกตรวจวิเคราะห์หาสาเหตุพบว่าเป็นช่วงฝนใหม่ การเปลี่ยนแปลงของน้ำ และเป็นช่วงที่อุณหภูมิอากาศสูงทำให้อุณหภูมิน้ำสูง ออกซิเจนจึงละลายในน้ำได้น้อยลง จึงมีข้อเสนอแนะว่า ควรลดปริมาณปลาในแต่ละกระชังลง เพื่อลดอุณหภูมิของน้ำในกระชังปลา

ส่วนงานด้านอนุรักษ์ทรัพยากรดินในโรงเรียนป่าติ้ววิทยา สมาชิกมีการเก็บข้อมูลพบว่า ผลผลิตข้าวจากนาข้าวในโรงเรียนมีปริมาณค่อนข้างต่ำ จึงปรับปรุงโดยใช้ปุ๋ยชีวภาพที่ผลิตจากกลุ่ม และนำไปขยายผลต่อชุมชน ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างวัชพืช (ได้แก่ ผักอีหีน) กับคุณภาพของดินในนาข้าว ในหมู่บ้านนาดี บ้านกลางสระเกษ บ้านป่าตอง ทำให้ทราบถึงวัชพืชบางอย่างสามารถใช้เป็นดัชนีบ่งบอกคุณภาพของดินได้ และได้เผยแพร่ความรู้สู่ชุมชนโดยแจกแผ่นพับ

บริเวณใกล้โรงเรียนมีป่าที่มีความอุดมสมบูรณ์ของเห็ดป่า จึงได้จัดตั้งทีมงานที่ออกศึกษาความหลากหลายของเห็ดและคุณภาพดินในป่าชุมชนบ้านเชียงเครือ ป่าชุมชนบ้านโคกพระเจ้า อ.ป่าติ้ว จ.ยโสธร ซึ่งเปรียบเสมือนซูเปอร์มาร์เก็ตชุมชนที่มีเห็ดมาจำหน่ายมากมาย ได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้ในเรื่องของเห็ดจากชาวบ้านที่ไปเก็บเห็ดในป่า และมีข้อเสนอแนะในเรื่องการเก็บเห็ดคือ ควรเหลือส่วนปลายไว้ และถ้าเป็นเห็ดบานให้เคาะเพื่อให้มีสปอร์ในการขยายพันธุ์ต่อไป

จากการศึกษาป่าได้พบพืชที่มีความโดดเด่นในกลิ่นเหม็นคือ กระพังโหม ทางกลุ่มได้ศึกษาคุณสมบัติของกระพังโหม หรือเครือตดหมูตดหมาที่พบทั่วไปในท้องถิ่น โดยผลการทดสอบพบว่า สามารถยับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรียที่ทำให้เกิดแผลฝีหนอง

การศึกษาความหลากหลายของพรรณไม้ในป่าชุมชนของท้องถิ่น เช่น ป่าวัดอาฮาม ต.โพธิ์ไทร อ.ป่าติ้ว ป่าชุมชนบ้านเชียงเครือ ป่าชุมชนบ้านโคกพระเจ้าโนนรัง ต.กระจาย อ.ป่าติ้ว ป่าดอนมะหรี่ ต.เชียงเพ็ง อ.ป่าติ้ว ทำให้เกิดความตระหนัก เห็นคุณค่าของป่าไม้ที่เป็นเหมือนซุปเปอร์มาร์เก็ตและแหล่งคลังยาในธรรมชาติของชุมชน

ผลจากการดำเนินกิจกรรมของชมรมดอกติ้วรวมพลังสร้างโลกสีเขียวที่ได้ทำงานร่วมกับชาวบ้านในชุมชนอย่างต่อเนื่อง โดยยึดหลักพัฒนาคน พัฒนาชุมชน อนุรักษ์วัฒนธรรมไทย ใส่ใจสิ่งแวดล้อม ทำให้เกิดกิจกรรม เช่น กิจกรรมทางศาสนา กิจกรรมเกี่ยวกับประเพณีและวัฒนธรรมไทย กิจกรรมตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง กิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับกลุ่มเกษตรอินทรีย์ ที่ชุมชนสามารถนำข้อคิดเห็นที่ได้ไปแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกับสมาชิกชมรมฯ

"ต้นกล้าคุณธรรม" กำลังเติบโตเป็นไม้ใหญ่ เพื่อเป็นหลัก และเป็นร่มเงาแก่บ้านเกิดของตน

ชื่อกลุ่มเยาวชน
:
ชมรมดอกติ้วรวมพลังสร้างโลกสีเขียว โรงเรียนป่าติ้ววิทยา
ที่อยู่ : 195 หมู่ 4 ต.โพธิ์ไทร อ.ป่าติ้ว จ.ยโสธร 35150
โทร 045 795 064, 086 867 6286 แฟกซ์ 045 795 064
ผู้ประสานงาน
:
นางคุณพินทอง กอมะณี (อาจารย์ที่ปรึกษาชมรมฯ)
โทร. 086 867 6286
จำนวนสมาชิก
:
เป็นเยาวชนในโรงเรียน มีสมาชิก 57 คน
ระยะเวลาดำเนินงาน
:
3 ปี (ปี 2547-ปัจจุบัน)

กิจกรรม :

  • ศึกษาพรรณไม้และตามรอยไดโนเสาร์ที่ภูน้อย บ้านโคกกลาง อ.ป่าติ้ว จ.ยโสธร ศึกษาพรรณไม้ของภูน้อยที่ค้นพบกระดูกไดโนเสาร์
  • ศึกษาป่าต้นน้ำภูโพนงาม-ดงปอ ตำบลหนองแหน อ.กุดชุม จ.ยโสธร สิ่งที่พบคือ ความอุดมสมบูรณ์และความหลากหลายของพันธุ์ไม้ในป่า และเห็นความสัมพันธ์ของป่าและน้ำ จาก พ่อใหญ่ชาย สีลากุล และพ่อใหญ่โรย บุญศรี ราษฎรอาสาพิทักษ์ป่าบ้านหนองแหน จ.ยโสธร
  • ตรวจวิเคราะห์เฝ้าระวังคุณภาพลำน้ำเซบาย โดยเฝ้าระวังคุณภาพน้ำร่วมกับชาวบ้านบ้านโคกนาโก และบ้านเซ
  • ตรวจวิเคราะห์ดินในนาข้าวของโรงเรียนป่าติ้ววิทยา ทำให้ทราบถึงสภาพของดินที่มีคุณสมบัติทางเคมีและทางกายภาพที่ยังไม่เหมาะสม จึงได้แก้ไขปรับปรุงโดยใช้ปุ๋ยชีวภาพที่ผลิตจากกลุ่มมาใช้เพื่อปรับปรุงดิน
  • ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างวัชพืช (ได้แก่ ผักอีหีน) กับคุณภาพของดินในนาข้าวในหมู่บ้านนาดี บ้านกลางสระเกษ บ้านป่าตอง ทำให้ทราบถึงวัชพืชบางอย่างสามารถใช้เป็นดัชนีบ่งบอกคุณภาพของดินได้ และได้เผยแพร่ความรู้สู่ชุมชนโดยแจกแผ่นพับ
  • ศึกษาความหลากหลายของเห็ดและคุณภาพดินในป่าชุมชนบ้านเชียงเครือ ป่าชุมชนบ้านโคกพระเจ้า อ.ป่าติ้ว จ.ยโสธร ซึ่งเป็นซุปเปอร์มาร์เก็ตที่มีเห็ดมาจำหน่ายมากมาย ได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้ในเรื่องของเห็ดจากชาวบ้านที่ไปเก็บเห็ดในป่า
  • จัดรวมกลุ่มทำกิจกรรมเพื่อคัดแยกขยะ รับฝากขยะรีไซเคิล เพื่อเป็นการรณรงค์ในการดูแลรักษาสิ่งแวดล้อมในโรงเรียน และมีการขยายผลสู่ชุมชน และสร้างเครือข่ายใน 6 โรงเรียนเครือข่าย ในเขตอำเภอป่าติ้ว
  • จัดทำปุ๋ยน้ำหมักชีวภาพ และปุ๋ยหมักแห้ง เพื่อใช้ในการบำรุงดินในนาข้าวของโรงเรียน สวนหย่อมของโรงเรียน และใช้บำบัดน้ำเสียจากโรงอาหาร มีการนำความรู้ไปขยายผลทำใช้ในหมู่บ้านของตน
  • จัดกิจกรรมประกวดต้นกล้าคุณธรรม เพื่อขยายผลกิจกรรมของชมรมไปยังนักเรียนทุกคน โดยมีแนวคิดที่ให้นักเรียนพัฒนาคน พัฒนาชุมชน อนุรักษ์วัฒนธรรมไทย ใส่ใจสิ่งแวดล้อมในวิถีชีวิตที่พอเพียงอย่างยั่งยืน